Home /News /explained /

EXPLAINED HOW IS HYDROGEN PRODUCED AND THE DIFFERENT SHADES OF GAS AND WHY GREEN IS ITS CLEANEST COLOUR GH SRD

Explained: గ్రీన్ హైడ్రోజన్‌ అంటే ఏంటి? అసలు కలర్ లేని వాయువుకు ఈ రంగు హోదాలేంటి?

Green Hydrogen

Green Hydrogen

Explained: హైడ్రోజన్‌లో అద్భుతమైన శక్తి ఉంటుంది. అంతే కాదు ఈ విశ్వంలో ఇది పుష్కలంగా లభిస్తుంది. కానీ భూమిపై మాత్రం ఇది సంక్లిష్టమైన మాలిక్యూల్స్ అంటే నీళ్లు లేదా హైడ్రో కార్బన్స్‌ రూపంలో కనిపిస్తుంది.

హైడ్రోజన్‌(Hydrogen)లో వేర్వేరు షేడ్స్ ఉంటాయి. వీటిలో గ్రీన్ హైడ్రోజన్ అనేది గ్యాస్‌ ద్వారా హైడ్రోజన్‌ను ఉత్పత్తి చేసే పరిశుభ్రమైన విధానం. పర్యావరణానికి మేలు చేసే ఇంధనంగా దీన్ని నిపుణులు పరిగణిస్తున్నారు. గ్రీన్ హైడ్రోజన్‌తో నడిచే కారులో ప్రయాణించేందుకు తాను ప్రయత్నిస్తానని ఈ మధ్యే కేంద్ర రవాణ శాఖ మంత్రి నితిన్‌ గడ్కరీ ప్రకటించారు. విషవాయువులు వెదజల్లే వాహనాలు ఉపయోగించకుండా ప్రయాణాలు చేయడం సాధ్యమేనని చూపదలిచానని ఆయన అన్నారు. మరో వైపు ఈ క్లీన్ ఫ్యూయెల్‌ను ఉత్పత్తి చేసేందుకు సాధ్యాసాధ్యాల పరిశీలనకు భారత్‌ నేషనల్‌ హైడ్రోజన్‌ మిషన్‌ (NHM) చేపట్టింది. ఇంతకీ గ్రీన్ హైడ్రోజన్‌ అంటే ఏంటి? ఏ రంగు లేని వాయువుకు ఈ రంగు హోదాలేంటి? వంటి వివరాలు తెలుసుకుందాం.

హైడ్రోజన్‌లో అద్భుతమైన శక్తి ఉంటుంది. అంతే కాదు ఈ విశ్వంలో ఇది పుష్కలంగా లభిస్తుంది. కానీ భూమిపై మాత్రం ఇది సంక్లిష్టమైన మాలిక్యూల్స్ అంటే నీళ్లు లేదా హైడ్రో కార్బన్స్‌ రూపంలో కనిపిస్తుంది. హైడ్రోజన్‌ శిలాజ ఇంధనాలు లేదా సౌరశక్తి, గాలి వంటి పునర్వినియోగ ఇంధన వనరు వంటిది కాదు. అంటే దాన్ని ఉత్పత్తి అయినా చేయాలి లేదా వెలికి తీయాలి. అలా చేసిన దాన్ని ఉపయోగించడానికి ముందు నిల్వ చేయాలి.

హైడ్రోజన్‌ను ఏ విధంగా ఉపయోగించినప్పటికీ దాని బై-ప్రొడక్ట్‌గా నీళ్లు ఉత్పత్తి అవుతాయి. ప్రపంచ ఇంధన మండలి World Energy Council (WEC) ప్రకారం హైడ్రోజన్‌ను మండించడం ద్వారా ఒక కిలో పెట్రోల్‌ మండించిన దాని కంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువ శక్తి విడుదలవుతుంది.

బై ప్రొడక్ట్‌గా నీటిని మాత్రమే ఉత్పత్తి చేస్తుంది. హైడ్రోజన్‌ ఫ్యూయల్‌ సెల్స్‌ కూడా ఉంటాయి. ఇవి ఎలక్ట్రో మెకానికల్‌ సెల్‌ వంటిది. అది హైడ్రోజన్‌, ఆక్సిజన్‌ రసాయన శక్తిని విద్యుత్‌గా మార్చుతాయి. ఇందులో కూడా వ్యర్థ పదార్థంగా వెలువడేది నీళ్లే. హైడ్రోజన్‌, ఆక్సిజన్ సరఫరా కొనసాగుతున్నంత సేవు ఫ్యూయల్‌ సెల్స్‌ నిరంతరాయంగా విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయని WEC పేర్కొంది.

* హైడ్రోజన్‌ను ఎలా ఉత్పత్తి చేస్తారు? గ్రే, బ్లూ, గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్ అంటే ఏంటి?

హైడ్రోజన్‌ను వెలికి తీయడానికి అనేక మార్గాలున్నాయి. ఆ విధానాన్ని బట్టి ఉత్పత్తి అయ్యే హైడ్రోజన్‌ను గ్రే, బ్లూ లేదా గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌గా వర్గీకరిస్తారు. WEC ప్రకారం 2019 నాటికి 96 శాతం హైడ్రోజన్‌ శిలాజ ఇంధనాల ద్వారా కార్బన్‌ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతోంది. ఈ ప్రక్రియ ద్వారా వచ్చే హైడ్రోజన్‌ను గ్రే హైడ్రోజన్‌ అంటారు. ఇతర విధానాలతో పోల్చితే ఈ ప్రక్రియ ఖర్చు తక్కువ. కానీ పెద్ద మొత్తంలో కార్బన్‌ డైయాక్సైడ్‌ విడుదలవుతుంది.

ఈ గ్రే హైడ్రోజన్‌ ఉత్పత్తి సమయంలో విడుదలయ్యే CO2ను కార్బన్‌ క్యాప్చర్‌ అండ్‌ స్టోరేజ్‌ (CCS) ప్రక్రియ ద్వారా బంధిస్తే.. గ్రే హైడ్రోజన్‌ బ్లూ హైడ్రోజన్‌ అవుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో CO2 విడుదల తగ్గుతుంది. కానీ ఇది చాలా ఖరీదైనది. ఒకే ప్రక్రియ ద్వారా గ్రే, బ్లూ హైడ్రోజన్‌ ఉత్పత్తి అవుతాయి.

బ్లూ హైడ్రోజన్‌ ఉత్పత్తిలో CO2ను వేరు చేయవచ్చు. కానీ ప్రభుత్వం గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌పై దృష్టి సారించింది. పరిశుభ్రమైన ఇంధన వనరుల నుంచి ఉత్పత్తి చేసే హైడ్రోజన్ ఇది. పునర్‌ ఉత్పాదక వనరుల నుంచి ఎలక్ట్రోలైసిస్‌ ప్రక్రియ ద్వారా గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌ విడుదలవుతుంది. దీని ద్వారా C02 ఉద్గారాల విడుదల ఉండదు. కానీ ఇప్పటి వరకు ఇది వాణిజ్యపరంగా గిట్టుబాటు కాలేదు.

* ఇది కాకుండా హైడ్రోజన్‌లో వేరే కలర్ షేడ్స్ ఉన్నాయా?

వైడూర్యపు హైడ్రోజన్‌ అని కూడా ఒకటి ఉంది. దీనిని మీథేన్‌ పైరోలొసిస్‌ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి చేస్తారు. ఇందులో ఘన కార్బన్‌ విడుదలవుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో కార్బన్‌ను తగ్గించాల్సిన అవసరం ఉండదు. దీని తయారీ నుంచి విడదలయ్యే కార్బన్‌ను టైర్ల తయారీ పరిశ్రమల్లో ఉపయోగిస్తారు. కానీ ఈ తరహా హైడ్రోజన్‌ ఉత్పత్తి ఇంకా ప్రయోగ దశలోనే ఉంది.

గ్రీన్ హైడ్రోజన్‌ తరహాలో వాటర్ ఎలక్ట్రాలసిస్‌ ద్వారా పింక్‌ హైడ్రోజన్‌ ఉత్పత్తి అవుతుంది. అయితే దీనికి అణుశక్తి అవసరం. సౌరశక్తి ఉపయోగించి నీటి ఎలక్ట్రాలసిస్‌ ద్వారా ఉత్పత్తి చేసే హైడ్రోజన్‌ను ఎల్లో హైడ్రోజన్‌ అంటారు. వీటిన్నింటిలో కేవలం గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌ మాత్రమే పర్యావరణానికి అనుకూలమైనదని WEF పేర్కొంటోంది. 2050 నాటికి ఉద్గారాలను సున్నాకు తీసుకురావాలన్న ప్రపంచ దేశాల ప్రయత్నాల్లో ఇది కీలక భూమిక పోషిస్తుంది.

* హైడ్రోజన్‌ ఇంధనాన్ని ఉపయోగించడంలో ఉన్న సవాళ్లేంటి?

గ్రీన్ హైడ్రోజన్‌ ఉత్పత్తికి కావాల్సిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధిపరిచేందుకు అయ్యే ఖర్చు చాలా ఎక్కువ. అయినప్పటికీ తరిగిపోతున్న పునర్‌ ఉత్పాదక వనరులు, పడిపోతున్న ఫ్యూయల్‌ సెల్‌ ధరలు, కఠినమైన వాతావరణ మార్పు అవసరాల రీత్యా ఇందులో పెట్టుబడులు వేగం పుంజుకున్నాయి.

2021 నుంచి 2024 వరకు దీనికి సంబంధించిన పైలెట్‌ ప్రాజెక్టులు, పరిశోధన, అభివృద్ధి, ప్రదర్శన ప్రాజెక్టులకు రూ.800 కోట్లు కేటాయించేందుకు కేంద్రం సుముఖంగా ఉంది. అలాగే హైడ్రోజన్‌కు ఉన్న భవిష్యత్‌ దృష్ట్యా ప్రైవేట్‌ పెట్టుబడిదారులు కూడా ఇందులో పెట్టుబడులకు ముందుకు వస్తున్న పరిస్థితి.

హైడ్రోజన్‌ ఫ్యూయల్‌ సెల్స్‌ అభివృద్ధి కోసం కృషి చేస్తున్న వివిధ విద్యా సంస్థలు, పరిశోధనా, అభివృద్ధి సంస్థలు, పరిశ్రమలకు కొత్త, పునర్‌ ఉత్పాదక ఇంధన వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ చేయూత అందిస్తోందని పార్లమెంట్‌కు ప్రభుత్వం తెలిపింది. ప్రస్తుతం 14 RD &D ప్రాజెక్టులు పనిచేస్తున్నాయి. అంతే కాదు CNGలో హైడ్రోజన్‌ను 18 శాతం బ్లెండ్‌ చేసి (HCNG) వాహన ఇంధనంగా ఉపయోగించేందుకు సెప్టెంబర్‌ 20202లో నోటిఫికేషన్ జారీ చేసింది.

భారతదేశంలో IITలు, IISc., బెనరాస్‌ హిందూ యూనివర్సిటీ, కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ ఇండస్ట్రీయల్‌ రీసెర్చ్ ల్యాబోరేటరీస్‌, మొదలైనవి హైడ్రోజన్‌ ఉత్పత్తికి సంబంధించి వివిధ అంశాలను అన్వేషిస్తున్నాయి. హైడ్రోజన్‌ను భారీ స్థాయిలో ఉత్పత్తి చేసేందుకు, వినియోగించేందుకు ఇటీవలి కాలంలో ప్రభుత్వాలు చూపుతున్న నిబద్ధత కారణంగా, హైడ్రోజన్‌ ఎకానమీకి బలమైన పునాదులు ఏర్పడుతున్నాయని WEC తెలిపింది.

* నేషనల్‌ హైడ్రోజన్‌ మిషన్‌ NHM అంటే ఏంటి?
గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌ ఉత్పత్తి, ఎగుమతుల్లో భారతదేశాన్ని అంతర్జాతీయ కేంద్రంగా నిలిపేందుకు ఆగస్టు 2021లో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ NHM ప్రకటించారు. ఉద్గారాలను నియంత్రించాలన్న లక్ష్యాలు హైడ్రోజన్‌ ఇంధనాన్ని విధాన రూపకర్తలకు ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తున్నాయని ఏప్రిల్‌లో జరిగిన హైడ్రోజన్ ఎకానమీ:న్యూఢిల్లీ డైలాగ్‌ -2021లో అప్పటి పెట్రోలియం శాఖ మంత్రి ధర్మేందర ప్రధాన్‌ ప్రకటించారు.

హైడ్రోజన్‌పై ఉత్సాహం పెరగడానికి ఒకటే కారణం: హైడ్రోజన్‌ను ఫ్యూయల్‌ సెల్‌గా ఉపయోగించినా లేదా ఉష్ణాన్ని సృష్టించేందుకు మండించినా, లేదా శిలాజ ఇంధనాల స్థానంలో హైడ్రోజన్‌ ఉపయోగించినా అది గ్లోబల్‌ వార్మింగ్‌ను తగ్గిస్తుందని ధర్మేంద ప్రధాన్‌ అన్నారు. సులభంగా రవాణా చేయగలగడంతో పాటు రసాయనాలు, ఇనుము, ఉక్కు, ఎరువులు, రీఫైనింగ్‌, రవాణా, ఉష్ణ, విద్యుత్‌ పరిశ్రమల్లో డీకార్బనైజింగ్‌ ఏజెంట్‌గా ఉండటం దీనికున్న అదనపు ప్రయోజనం.

ఇది కూడా చదవండి : భారత్ సంచలనం.. పంజాబ్‌లో తొలి S-400 క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థ మోహరింపు -ఇక కథ వేరే ఉంటది..

NHMకు సంబంధించి ఇంకా పూర్తి వివరాలు వెల్లడికాకపోయినప్పటికీ భారత్‌ అనే అన్వేషణ చర్యలు చేపడుతోంది. బ్లూ హైడ్రోజన్‌, హైడ్రోజన్‌ CNG (H-CNG), గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌ వంటి ప్రయోగాత్మక ప్రాజెక్టులపై ప్రభుత్వం పనిచేస్తోంది.

రవాణా ఇంధనంతో పాటు రిఫైనరీలకు పారిశ్రామిక ఇన్‌పుట్‌గా అందించేందుకు కంప్రెష్డ్‌ నేచురల్‌ గ్యాస్‌లో హైడ్రోజన్‌ను బ్లెండ్‌ చేస్తున్నామని మంత్రి తెలిపారు. కంప్రెష్డ్‌ నేచురల్‌ గ్యాస్‌లో హైడ్రోజన్‌ను బ్లెండ్‌ చేసిన ఇంధనాన్ని ఉపయోగిస్తూ పైలెట్‌ ప్రాజెక్టు కింద ఢిల్లీలో 50 బస్సులు నడుస్తున్నాయి. రానున్న రోజుల్లో ఈ సంఖ్య మరింత పెరగనుంది.

ఇది కూడా చదవండి : పంజాబ్‌లో పీఎం సెక్యూరిటీ విషయంలో పొరపాటు ఎలా జరిగింది.. అసలు పీఎంకు సెక్యూరిటీని ఎలా రూపొందిస్తారు..?

సౌరశక్తి ఉపయోగించి వ్యర్థజలాలను ఎలక్ట్రాలసిస్‌ ద్వారా గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌ ఉత్పత్తి గురించి తాను మాట్లాడుతున్నానని రవాణ శాఖ మంత్రి గడ్కరి అన్నారు. ఘన వ్యర్థాలను వేరు చేసి రూఫ్‌టాప్‌ సోలార్‌ నుంచి ఎలక్ట్రోలైజర్లద్వారా మనం గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌ ఉత్పత్తి చేయవచ్చని మంత్రి అభిప్రాయపడ్డారు. దీని ఉత్పత్తికి అయ్యే నీరు, విద్యుత్‌ ఖర్చు ఏ మాత్రం ఉండదని అన్నారు. గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌ అనేది దిగుమతులపరంగా భారత్‌కు ఎంతో ఆదా చేస్తుందని, పర్యావరణపరంగా దేశంలో జరిగే గొప్ప విషయం ఇది కాబోతుందని నితిన్‌ గడ్కరీ అన్నారు.
Published by:Sridhar Reddy
First published:

Tags: India, Nitin Gadkari

ఉత్తమ కథలు

తదుపరి వార్తలు